Są oszczędności, które wyglądają jak sprytny ruch. A potem wracają jak bumerang, tylko że bumerang ma w kieszeni fakturę za stres, przestoje i „drobne poprawki”.
Wstęp
Mam taki prywatny ranking słów, które brzmią niewinnie, a potrafią wywrócić projekt do góry nogami. Na podium są dwa: „tylko” i „tymczasowo”.
„To tylko strona”.
„To tylko formularz”.
„Tymczasowo wrzucimy to tak”.
I nagle, po kilku tygodniach, człowiek budzi się w świecie, w którym „tymczasowo” ma etat kierownika projektu, a „tylko” prowadzi księgowość. Wtedy najczęściej zaczyna się historia pod tytułem: kiedy tańsza opcja przestaje być najtańsza.
Oszczędność na raty, czyli budżet jak jogurt
Ja to nazywam oszczędnością na raty. Bo koszt nie znika. On po prostu przesuwa się w czasie i wraca wtedy, kiedy biznes najmniej lubi niespodzianki.
To trochę jak kupić najtańsze buty robocze, bo „przecież to tylko do ogrodu”. Przez tydzień jest dobrze. Przez drugi też. A potem człowiek odkrywa, że podeszwa ma własne życie, a pięta ma własny dział skarg i zażaleń. Niby oszczędność była. Tylko że w pakiecie przyszły dodatkowe koszty: plastry, nerwy i wyprawa po kolejne buty.
Strona internetowa potrafi działać podobnie. Na starcie jest „git”. A potem przychodzą drobne rzeczy, które nie brzmią groźnie… dopóki nie zaczynają kosztować.
Scenka pierwsza: „Zrobię sam, bo to tylko strona”
To jest klasyka. I ja nie mówię tego z wyższością, bo rozumiem tę decyzję. Firma startuje, budżet jest napięty, jest milion wydatków. Więc ktoś mówi: „zrobię sam, ogarnę w weekend”.
I często faktycznie da się postawić coś, co wygląda. Nawet ładnie. Tylko że w biznesie nie wygrywa się „ładnym”. Wygrywa się „działa i nie przeszkadza”.
Najpierw pojawia się formularz. Jest.
Potem ktoś mówi: „Dziwne, bo ludzie mówią, że pisali, a my nic nie dostaliśmy”.
I w tym momencie „tylko formularz” zamienia się w temat deliverability, czyli czy wiadomości faktycznie dochodzą, a nie kończą w spamie lub w nicości. Wchodzą rzeczy typu SPF, DKIM, DMARC. Brzmi jak nazwy robotów z filmu science fiction, ale niestety to nie roboty robią tu robotę, tylko konfiguracja.
Biznesowo wygląda to prosto: firma myśli, że ma mniej zapytań. A tak naprawdę ma mniej zapytań, które do niej dotarły.
A potem zaczynają się obejścia. „Niech dzwonią”. „Niech piszą na Messengerze”. „Niech napiszą jeszcze raz”. I nagle strona, która miała ułatwiać, zaczyna wymagać ręcznego sterowania jak stary telewizor bez pilota.
Scenka druga: „Kupiłem AI na miesiąc i mam stronę”
To jest nowy rozdział tej samej historii. Wykupujesz dostęp, robisz stronę, dopracowujesz prompty, dokupujesz kredyty, bo „nie będę czekał na odnowienie limitów”. Efekt wizualny często jest świetny.
Tylko że AI potrafi wygenerować ładny front, ale nie zawsze rozumie kontekst firmy. Teksty robią się niespójne, raz bardziej formalne, raz bardziej „sprzedażowe”, czasem wkrada się mieszanka języków albo kalki. Właściciel firmy tego nie widzi od razu, bo zna swoją ofertę i w głowie dopowiada sens. Klient nie dopowiada. Klient robi szybki test zaufania: „czy ja tej firmie wierzę?”.
Tu jest mój ulubiony branżowy żarcik z QA: „prawie dobrze” to najdroższe słowo świata. Bo później i tak trzeba zrobić redakcję, spójność, poprawki, brand voice i sensowną strukturę. A wtedy oszczędność zmienia się w projekt poboczny, który pożera wieczory.
Scenka trzecia: „Hosting? weźmy najtańszy, bo hosting to hosting”
To jest jak kupienie najtańszego parasola w kraju, gdzie pada poziomo. Teoretycznie spełnia funkcję. Praktycznie – w pewnym momencie zaczynasz się zastanawiać, czy on nie pracuje dla deszczu.
Najtańszy hosting bywa ok… dopóki jest ok. A potem przychodzi dzień, kiedy strona zwalnia albo znika. Nie musi to być dramat na trzy doby. Wystarczy kilka godzin w nieodpowiednim momencie: kampania, link w ogłoszeniu, ktoś właśnie wysłał ofertę z odnośnikiem.
I wtedy wchodzi downtime. Biznesowo: przestój, utrata ciągłości, irytacja klientów. Psychicznie: poczucie, że firma właśnie oddała stery komuś, kto ma czas odpisać „w ciągu czterdziestu ośmiu godzin”.
W tym miejscu zwykle pojawia się incident response. Nie jako film akcji, tylko jako seria pytań: co się stało, jak odtworzyć, czy backup działa, czy domena i reputacja nie ucierpiały. I nagle okazuje się, że „tanie” było decyzją o tym, kto bierze odpowiedzialność, gdy robi się gorąco.
Scenka czwarta: „Dodamy jeszcze tylko jedną wtyczkę”
Wtyczki są świetne. Dopóki projekt ma architekturę. Gdy jej nie ma, zaczyna się scope creep w wersji domowej: „jeszcze to”, „jeszcze tamto”, „a może popup”, „a może cookie banner, bo coś straszy”.
I potem przychodzi aktualizacja. Klasyczne: „wczoraj działało”. To zdanie zawsze jest prawdziwe i zawsze bezużyteczne. Wtedy wchodzi regression: coś, co działało, przestaje działać, albo działa inaczej. I zamiast budować, zaczyna się gaszenie pożarów.
Biznesowo to ma jeden skutek, który widzę najczęściej: decyzje robią się wolniejsze. Firma zaczyna bać się zmian, bo każda zmiana ma ryzyko „że coś popsuje”.
Scenka piąta: „Szybkość i SEO zrobimy później”
To jest oszczędność, która wraca najciszej. Bo nie ma jednego dnia, w którym „SEO się zepsuło”. Zamiast tego jest stały, delikatny odpływ jakości.
Tu wchodzą Core Web Vitals. Bez wykładu: to są wskaźniki odczuwalnej jakości. Jeżeli strona sprawia wrażenie ociężałej, przypadkowej i męczącej, to firma – choćby nie wiem jak była dobra – też może tak wypaść na pierwszym spotkaniu.
A w biznesie pierwsze spotkanie bardzo często odbywa się bez słowa. Ktoś wchodzi na stronę i w głowie wydaje wyrok.
Puenta: „taniej” nie jest złe, ale musi być świadome
Ja nie mam nic przeciwko tańszym opcjom. One potrafią być rozsądne, jeśli są świadomym wyborem: mniejszy zakres, proste cele, zaakceptowane ograniczenia.
Problem zaczyna się wtedy, gdy tańsza opcja ma udawać rozwiązanie kompletne, tylko bez procesu, bez odpowiedzialności i bez planu na konsekwencje. Wtedy oszczędność nie znika. Ona tylko zmienia formę: z pieniędzy na czas, stres, przestoje i chaotyczne poprawki.
I właśnie wtedy tańsza opcja przestaje być najtańsza.
Zakończenie: jedno pytanie, które ratuje nerwy
Gdybym miał zostawić po tym wpisie jedno, jedyne pytanie, to byłoby ono banalne, ale skuteczne:
Czy ta „tańsza opcja” jest tańsza, bo ma mniejszy zakres – czy jest tańsza, bo przenosi ryzyko na później?
Jeżeli to pierwsze, to świetnie. Wtedy da się to zaplanować, nazwać ograniczenia i żyć z nimi bez frustracji. Jeżeli to drugie, to warto pamiętać, że ryzyko ma tendencję do wybierania najgorszego możliwego terminu. Zawsze wtedy, gdy „akurat teraz nie ma czasu”.
A ja, z perspektywy człowieka, który potem te „tymczasowo” odkręca, mogę tylko powiedzieć: najdroższa strona świata to nie ta droga. Najdroższa to ta, którą trzeba robić dwa razy.